Ο Νίκος Ξυλούρης ή Ψαρονίκος

b66032_06d546ad0b7e4b56a80fbe847be7c932Ο Νίκος Ξυλούρης ή Ψαρονίκος, (7 Ιουλίου 1936 – 8 Φεβρουαρίου 1980) γεννήθηκε το 1936, στο ορεινό χωριό Ανώγεια του Ρεθύμνου της Κρήτης από οικογένεια με μουσική παράδοση και πολλούς λυράρηδες. Η ημερομηνία γέννησης του δεν είναι ακριβής γιατί το φθινόπωρο του 1941 το χωριό Ανώγεια καταστράφηκε και μαζί του καταστράφηκαν και τα χαρτιά όλων των κατοίκων του χωριού. Στα πέντε του χρόνια, όταν οι Γερμανοί έκαψαν το χωριό

του, ξεριζώθηκε από τον τόπο του μαζί με τους υπόλοιπους κατοίκους, οι οποίοι μεταφέρθηκαν σε χωριό της επαρχίας Μυλοποτάμου όπου παρέμειναν μέχρι και την απελευθέρωση της Κρήτης. Αδέλφια του είναι οι επίσης γνωστοί μουσικοί της κρητικής μουσικής ο Αντώνης Ξυλούρης (Ψαραντώνης) και ο Γιάννης Ξυλούρης (Ψαρογιάννης) . Η οικογένεια του Ξυλούρη ήταν φτωχή και γενικά τα χρόνια εκείνα του 1930 ήταν δύσκολα για όλους τους Ανωγιανούς.

Δισκογραφία: Μια μαυροφόρα που περνά (1958) Ανυφαντού (1969) Ο Ψαρονίκος (1970) Μαντινάδες και χοροί (1970) Χρονικό (1970) Ριζίτικα (1971) Διάλειμμα (1972) Ιθαγένεια (1972) Διόνυσε καλοκαίρι μας (1972) Ο τροπικός της Παρθένου (1973) Ο Ξυλούρης τραγουδά για την Κρήτη (1973) Ο Στρατής Θαλασσινός ανάμεσα στους Αγάπανθους (1973) Περήφανη ράτσα (1973) Ακολουθία (1974) Το μεγάλο μας τσίρκο (1974) Παραστάσεις (1975) Ανεξάρτητα (1975) Μετά Θάνατον Δισκογραφία : Τελευταία ώρα Κρήτη (1981) Νίκος Ξυλούρης (1982) Πάντερμη Κρήτη (1983) Ο Δείπνος ο μυστικός (1984) Σταύρος Ξαρχάκος:Θεατρικά (1985) Ο Γιάννης Μαρκόπουλος στον ελληνικό κινηματογράφο (1988) Η συναυλία στο Ηρώδειο 1976 (1990) Το χρονικό του Νίκου Ξυλούρη (1996) Νίκος Ξυλούρης (2000) Η ψυχή της Κρήτης(2002) Ήτανε μια φορά…(2005) Του Χρόνου Τα Γυρίσματα (2005) Κομέντια, η πάλη χωρικών και βασιλιάδων (1975) Καπνισμένο τσουκάλι (1975) Τα που θυμούμαι τραγουδώ (1975) Κύκλος Σεφέρη (1976) Ερωτόκριτος (1976) Η συμφωνία της Γιάλτας και της πικρής αγάπης (1976) Οι ελεύθεροι πολιορκημένοι (1977) Τα ερωτικά (1977) Τα Ξυλουρέικα (1978) Τα αντιπολεμικά (1978) Σάλπισμα (1978) 14 χρυσές επιτυχίες (1978)
Δισκογραφία:
Μια μαυροφόρα που περνά (1958)
Ανυφαντού (1969)
Ο Ψαρονίκος (1970)
Μαντινάδες και χοροί (1970)
Χρονικό (1970)
Ριζίτικα (1971)
Διάλειμμα (1972)
Ιθαγένεια (1972)
Διόνυσε καλοκαίρι μας (1972)
Ο τροπικός της Παρθένου (1973)
Ο Ξυλούρης τραγουδά για την Κρήτη (1973)
Ο Στρατής Θαλασσινός ανάμεσα στους Αγάπανθους (1973)
Περήφανη ράτσα (1973)
Ακολουθία (1974)
Το μεγάλο μας τσίρκο (1974)
Παραστάσεις (1975)
Ανεξάρτητα (1975)
Μετά Θάνατον Δισκογραφία :
Τελευταία ώρα Κρήτη (1981)
Νίκος Ξυλούρης (1982)
Πάντερμη Κρήτη (1983)
Ο Δείπνος ο μυστικός (1984)
Σταύρος Ξαρχάκος:Θεατρικά (1985)
Ο Γιάννης Μαρκόπουλος στον ελληνικό κινηματογράφο (1988)
Η συναυλία στο Ηρώδειο 1976 (1990)
Το χρονικό του Νίκου Ξυλούρη (1996)
Νίκος Ξυλούρης (2000)
Η ψυχή της Κρήτης(2002)
Ήτανε μια φορά…(2005)
Του Χρόνου Τα Γυρίσματα (2005)
Κομέντια, η πάλη χωρικών και βασιλιάδων (1975)
Καπνισμένο τσουκάλι (1975)
Τα που θυμούμαι τραγουδώ (1975)
Κύκλος Σεφέρη (1976)
Ερωτόκριτος (1976)
Η συμφωνία της Γιάλτας και της πικρής αγάπης (1976)
Οι ελεύθεροι πολιορκημένοι (1977)
Τα ερωτικά (1977)
Τα Ξυλουρέικα (1978)
Τα αντιπολεμικά (1978)
Σάλπισμα (1978)
14 χρυσές επιτυχίες (1978)

Σε νεαρή ακόμα ηλικία με τη βοήθεια του δασκάλου του κατάφερε να πείσει τον πατέρα του να του αγοράσει την πρώτη του λύρα και πολύ γρήγορα άρχισε να παίζει σε γάμους και πανηγύρια. Στα 17 του αποφάσισε να μετακομίσει στο Ηράκλειο και έπιασε δουλειά στο νυχτερινό κέντρο “Κάστρο”. Τα πράγματα όμως δεν ήταν όπως τα περίμενε γιατί βρέθηκε αντιμέτωπος με τη “μόδα” της Ευρωπαϊκής μουσικής, κάτι τελείως ξένο για αυτόν καθώς επίσης και τους μεγάλους λυράρηδες που δεν τον έβλεπαν με καλό μάτι. Τα οικονομικά του δεν πήγαιναν καλά, οι καλοί φίλοι όμως που είχε αποκτήσει στο Ηράκλειο τον βοηθούσαν να οργανώνει γλέντια μέσα από τα οποία όμως άρχισε να γίνεται γνωστός.

Ο Νίκος Ξυλούρης γνωρίζει και παντρεύεται την Ουρανία Μελαμπιανάκη και στις 21 Μαΐου του 1958 παντρεύονται και μετακομίζουν στο Ηράκλειο. Το Νοέμβριο του 1958 ηχογραφεί τον πρώτο του δίσκο με τίτλο «Μια μαυροφόρα που περνά», που  αγαπήθηκε από το κοινό κι έτσι ο Νίκος ηχογράφησε κι άλλα τραγούδια σε δίσκους των 45 στροφών. Το 1960 γεννήθηκε ο γιός του Γιώργος και το 1966 η κόρη του Ρηνιώ. Την χρονιά της γέννησης τη κόρης του κέρδισε και το πρώτο βραβείο σε ένα φεστιβάλ μουσικής στο Σαν-Ρέμο παίζοντας με τη λύρα του ένα συρτάκι. Την επόμενη χρονιά άνοιξε στο Ηράκλειο το μουσικό κέντρο «Ερωτόκριτος» και όλα πλέον παίρνουν το δρόμο τους.  Το 1969 ηχογραφεί με μεγάλη επιτυχία το δίσκο «Ανυφαντού» και λίγους μήνες αργότερα εμφανίζεται σε Αθηναϊκό μουσικό κέντρο. Στην Αθήνα γνωρίζει τον ποιητή και σκηνοθέτη Ερρίκο Θαλασσινό ο οποίος αποφασίζει να τον συστήσει στο Γιάννη Μαρκόπουλο και έτσι αρχίζει μια λαμπρή συνεργασία με το δίσκο «Χρονικό» και τα «Ριζίτικα». Τον Μάιο του 1971, ξεκινούν με το Γιάννη Μαρκόπουλο κοινές εμφανίσεις στην μπουάτ «Λήδρα», στην Πλάκα, μέσα στην καρδιά της δικτατορίας. Η φωνή του Νίκου Ξυλούρη γίνεται σημαία αντίστασης. «Πότε θα κάνει ξαστεριά», «Αγρίμια και αγριμάκια μου… Συνεργάζεται επίσης στενά με τον Θρακιώτη τραγουδοποιό Θανάση Γκαϊφύλλια στις μπουάτ της Πλάκας και σε συναυλίες σε όλη την Ελλάδα. Το καλοκαίρι του 1973 τραγουδά στο θεατρικό έργο “Το μεγάλο μας τσίρκο” με πρωταγωνιστές τον Κώστα Καζάκο και τη Τζένη Καρέζη στο θέατρο “Αθήναιον”. Τα μεταπολιτευτικά χρόνια τραγουδά κάποια ακόμα τραγούδια του Χρήστου Λεοντή, του Σταύρου Ξαρχάκου, του Δημήτρη Χριστοδούλου, του Λίνου Κόκοτου και του Ηλία Ανδριόπουλου. Τραγουδά όμως πάντα και παραδοσιακά τραγούδια της Κρήτης και κάποια λαϊκά του Στέλιου Βαμβακάρη.

Ο Νίκος Ξυλούρης στην ακμή της καριέρας του αντιλήφθηκε ότι έχει καρκίνο. Μετά από μεγάλο αγώνα, πολλαπλές εγχειρήσεις και αρκετή ταλαιπωρία έχασε τη μάχη στο Νοσοκομείο Πειραιώς στις 8 Φεβρουαρίου 1980 σε ηλικία μόλις 44 χρονών. Με τη φωνή και το ήθος του σημάδεψε τα χρόνια της χούντας, την αντίσταση σε αυτήν, αλλά και τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης. Όπως ο ίδιος έλεγε μετά τη μεταπολίτευση, αναφερόμενος στους ανθρώπους της μουσικής βιομηχανίας “εγώ τους ίδιους ανθρώπους έβλεπα να κανονίζουν επί χούντας, τους ίδιους βλέπω και τώρα”. Ο τόπος του τον ξεπροβόδισε με μαντινάδες. 26 χρόνια μετά οι Κρητικοί τον λένε ακόμη “Αρχάγγελο της Κρήτης”.

b66032_1df7914826554651a5acd0772521e7c7